Jouw gsm laat je toe om zomaar naar mensen te bellen op een vaste of een mobiele lijn. Het is dus een vernuftig staaltje techniek.
Gemiddeld steken er 75% kunststoffen, keramiek en glas in. Er zit 11% koper in, 7% ijzer, voor 3% non-ferrometalen zoals zink, nikkel en lood. Aluminium is voor 3% vertegenwoordigd. Tenslotte steken er ook voor 1% edelmetalen in: goud, zilver, palladium en platina.
Sinds zijn lancering 15 jaar geleden heeft de gsm een enorme opmars gemaakt. Meer dan 80% van de Belgen heeft er inmiddels één in zijn bezit. En ruilt hem gemiddeld na 18 maanden in voor een nieuw exemplaar. Dat betekent: tonnen (schadelijk) afval en een enorme vraag naar grondstoffen om nieuwe gsm’s te maken. Tot op vandaag associëren de meeste mensen de gsm niet of nauwelijks met milieu problemen. Toch is er zo’n 30 kg materiaal nodig om een gsm van 100 gram te maken, met alle gevolgen van dien voor het milieu. In België alleen al liggen er 30 miljoen gsm’s in de schuif die niet gebruikt worden. WWF wil zich aldus mee inzetten om deze gsm’s naar boven te halen en te recycleren.
Door de aanwezigheid van al die stoffen is jouw gsm helemaal niet geschikt om hem in de vuilniszak te gooien en te verbranden. Pas dan komen een pak giftige stoffen vrij die in ons milieu belanden. Liever niet dus.
Door je oude gsm aan te bieden aan een gespecialiseerd bedrijf kan hij ofwel nog opgekalefaterd worden en doorverkocht aan het Zuiden of wordt hij vakkundig uit elkaar gehaald.
Bij sms-en moet het vlug gaan. Kort en efficiënt. En dus ontwierpen jongeren al heel vlug een speciale sms-taal ontworpen. Belangrijkste kenmerken: de taal springt bijzonder zuinig om met tekens en gebruikt een combinatie van verschillende codes:
- Afkortingen: meestal de eerste drie letters van een woord. Bijvoorbeeld ECO voor economie of economisch.
- Letterwoorden: van een zin alle beginletters samenvoegen. Zoals PLORK, Prachtig Lichaam Ongelooflijke RotKop.
- Cijfer-lettercombinaties: letters en cijfers worden door elkaar gebruikt in een woord. Bijvoorbeeld 26Y4U (too sexy for you) of 2D (today).
- Shordjes (woorden zonder klinkers): uit een woord worden alle klinkers weggehaald. Zo kan supermarkt SPRMRKT worden en 'ik ben zo terug' wordt dan K BN Z TRG.
- Woorden met speciale tekens: zoals €pa (Europa).
Het fenomeen van een eigen jongerentaal is niet nieuw. In het Londen van de jaren vijftig kon je op affiches van fuiven al de afkorting TNITE zien staan. En in de jaren tachtig bedienden jongeren zich al van een blitse turbotaal, waarbij ze het hadden over kankerstaaf (sigaret), de poes op de bak zetten (plassen) of doblo (dom blondje).
Maar met de sms-taal is het deze keer toch anders. Voor het eerst zien we dat jongeren massaal een eigen taal gebruiken. En niet om te praten, maar enkel om te schrijven.
Die nieuwe jongerentaal ontstond een vijftal jaar geleden, toen sms en chat op grote schaal doorbraken. Het moest snel, kort en efficiënt kunnen gaan. Een sms-bericht telt maar 160 tekens, dus korte boodschappen besparen geld. En wie te traag antwoordt in de chatbox vliegt snel uit het gesprek. Efficiënt schrijven is dus de boodschap.
Maar er is niet alleen die nood aan efficiëntie. Er is nog meer aan de hand. Jongeren gaan niet alleen afkorten, ze gaan hun schrijftaal ook opsmukken. Ze wisselen kleine letters af met grote, puur omwille van het visuele effect. Of ze gebruiken tekens, zoals in b@ib@i, wat niet meteen sneller gaat dan gewoon 'dag'. Vriend wordt bijvoorbeeld 'vriendjeuh'. Het sms'en is een wezenlijk onderdeel van de jongerenidentiteit. Wie deze taal beheerst, is mee. Die hoort bij de groep. Het is het middel bij uitstek om een eigen identiteit uit te drukken. Een eigen netwerk, met een eigen taal.
Afspraken rond woorden zijn er niet echt, al duiken hier en daar toch woordenboeken op. De site www.smstaal.nl bevat nu al meer dan 2000 woorden en zo'n 500 emoticons. Maar eigen aan die sms-taal is dat zij constant evolueert. Jongeren pikken nieuwe dingen razendsnel op. En samen met de nieuwe codes duiken natuurlijk ook de jammerklachten op. In eerste instantie van leerkrachten die klagen dat 'nix' en 'w8' nu ook in opstellen opduiken en dat examens al eens ingevuld worden door 10eke of Oli4. Maar de fatale verloedering van het Nederlands is al zo vaak aangekondigd. Elke generatie is bang van de volgende. Maar een taal gaat niet zomaar verloren. Ze evolueert en daar is niks mis mee.
Plus: jongeren hebben door dat hele sms-gebeuren nog nooit zoveel geschreven als vandaag. En ze zijn ook nog nooit zo creatief geweest met taal. Ze creëren een nieuwe taal, die tussen schrijf- en spreektaal inzit. Het is geen kwestie van juist of fout. Wat ze doen is gewoon anders. Het is jongleren met taal. Het belangrijkste is niet dat we een taal in stand houden. Het belangrijkste is dat we communiceren. En dat hebben jongeren, dankzij sms, nog nooit meer gedaan dan nu. Het is een fantastisch instrument. En bijzonder democratisch, want het komt echt vanuit de basis, van onderuit. Het zijn deze keer niet journalisten, schrijvers of taalkundigen die nieuwe regels invoeren. Jongeren hebben nog nooit zoveel macht gehad over een taal als vandaag.